Gần đây nhiêu người có nói với mình về video của HĐC “Vì sao DISNEY “LÀM LẠI” các bộ phim kinh điển?” và hỏi mình đó có phải là trick để kéo dài copyright mãi mãi (evergreening) hay không. Thực ra là thời điểm đó mình chưa xem video, nhưng mình chỉ khẳng định với mọi người là evergreening copyright là bất khả thi và có thể mọi người đã không hiểu đúng ý của HĐC.

Sau khi xem video, thì mình thấy đúng thế thật. Đoạn quan trọng nhất mang tính bước ngoặt trong lập luận của HĐC như sau:

“[việc remake là] tạo ra các tư liệu sáng tạo khác có thể được bảo vệ tác quyền và từ đó Disney sẽ duy trì quyền lợi và tầm ảnh hưởng của họ đối với những câu chuyện [cổ tích] này vừa dưới góc độ pháp luật, vừa dưới góc độ tâm trí của người xem”

“[việc remake] giúp Disney duy trì kiểm soát của mình đối với câu chuyện cổ tích […] với bản phim của Disney người xem thường sẽ nghĩ là có tính thẩm quyền nhất để mô tả tác phẩm một cách trọn vẹn”.

Nhưng đoạn này trong video của HĐC lại được gói gọn trong 30s và không có thêm các dẫn chứng để minh họa nên cũng hơi khó hiểu và có thể gây hiểu lầm. Mình sẽ cố gắng giải thích các ý của HĐC ra dưới đây để mọi người dễ hình dung:

OK, chuyện cổ tích thuộc về public domain, tức là thuộc về tất cả mọi người, ai muốn sao chép hay làm phái sinh thì tùy.

OK, tác quyền của các bộ phim do Disney làm dựa trên các câu chuyện này thì cũng đến lúc hết hạn và thuộc về public domain.

Nhưng điều rất quan trọng ở đây là các bộ phim đó thành công khủng khiếp đến nỗi mọi người luôn hình dung về các câu chuyện cổ tích kia thông qua các hình ảnh trong các bộ phim đó (ví dụ như hình minh họa) – đó là lý do vì sao HĐC nói Disney có “quyền kiểm soát” hay “thẩm quyền” đối với các câu chuyện cổ tích này. Hãy tưởng tượng bạn đọc truyện cổ tích Nàng Bạch Tuyết và Bảy Chú Lùn, rồi tự hình dung ra một Nàng Bạch Tuyết của riêng bạn, rồi bán các merchandise mang hình ảnh Nàng Bạch Tuyết đó, rồi bọn trẻ con nó sẽ chê “Đấy ko phải là Nàng Bạch Tuyết, Nàng Bạch Tuyết là phải trông như trong phim của Disney cơ !?”. Nên bạn sẽ đợi cho hình ảnh Nàng Bạch Tuyết của Disney hết tác quyền để in lên merchandise của mình.

Vì lý do đó, thông qua các “remake”, Disney muốn tái định hình lại các nhân vật này trong tâm trí người xem để về lâu dài có thể tiếp tục một mình một ngựa trong việc khai thác giá trị của các câu chuyện cổ tích vốn thuộc về public domain đó. Nói cách khác, anh muốn nói về “Nàng Bạch Tuyết và Bảy Chú Lùn”, anh phải dùng hình ảnh trong phim của tôi, và hehe tôi sẽ thu tiền anh.

Trên đây mình chỉ cố gắng trình bày mạch lập luận chi tiết của HĐC thôi chứ không phải ý kiến của cá nhân mình. Thực ra thì mình không muốn overthink về hiện tượng này, đơn giản là Disney làm phim để kiếm tiền thôi, sao phải xoắn nhờ. Nhưng thôi, túm lại là không có evergreening copyright ở đây đâu nhé.

© 2023. Minh Hung Tao. All rights reserved.