Mình đoán là ai cũng sẽ thấy hào hứng khi lĩnh vực mình làm việc và đam mê ngoài đời thực lại được đưa vào âm nhạc, sách truyện và phim ảnh. Điều này càng đúng với người làm IP như mình vì so với những ngành luật phổ biến khác như tài chính ngân hàng, M&A, hôn nhân & gia đình và đặc biệt là hình sự, IP không phải là đề tài được khai thác nhiều. Mình đoán là vì dù nó fun nhưng nó khá phức tạp để diễn giải trong một thứ để giải trí.

Theo như bạn bè kể thì mấy TV series nổi tiếng về luật cả của Mỹ lẫn Hàn Quốc (ví dụ như Suits hay Extraordinary Attorney Woo) vẫn có lồng các vụ việc về IP vào, nhưng không phải là một chủ đề xuyên suốt. Ở đây mình sẽ giới thiệu một vài văn hóa phẩm mà mình đã tiêu thụ trong mấy năm qua mà hoàn toàn dựa trên chủ đề về IP để mọi người có thể tham khảo, và chắc chắn là sẽ không spoil.

Thriller Novel Series: “Errors and Omissions”, “A Patent Life” và “Havana Requiem“ – Tác giả Paul Goldstein

Paul Goldstein là một Giáo sư chuyên về IP rất rất nổi tiếng của Stanford Law School – có lẽ vì lý do này mà tiểu thuyết của ông lại có trong Introductory Reading List của chương trình LLM của mình. Chuỗi ba tiểu thuyết này đều xoay quanh một anh luật sư tên là Michael Seeley – nghe họ của anh này có vẻ không thông minh lắm nhưng thực tế thì ảnh rất giỏi và theo chủ nghĩa anh hùng. Chỉ tiếc là law firm của bạn ấy không khác gì cái ổ chim lợn nên bạn ấy luôn dính phải mấy vụ việc về IP mang đầy màu sắc chết chóc, băng đảng và mafia.

Mỗi tiểu thuyết trong series là một vụ việc cụ thể về IP. “Errors and Omissions” xoay quanh vấn đề “clear quyền tác giả cho một bộ phim Hollywood”. Clear quyền tác giả trong sáng tạo nội dung vốn là một vấn đề rất mệt mỏi, đặc biệt với mấy tác phẩm khuyết danh – nhưng trong truyện này thì clear quyền tác giả trở thành một cuộc đuổi bắt thực sự và hậu quả xấu nhất có thể liên quan đến mạng người. Đa số tình tiết của truyện diễn ra ở Munich nên mỗi lần đọc cũng thấy hơi bồi hồi :))

“A Patent Lie” thì là một vụ kiện yêu cầu hủy văn bằng bảo hộ sáng chế cho vaccine phòng HIV/AIDS. Nghe qua thì thấy có vẻ bình thường, nhưng đoạn twist thì chỉ biết nói là “Khó thế mà cũng nghĩ ra được”. “A Patent Life” một lần nữa khẳng định sáng chế là một lĩnh vực với nhiều chiến lược, chiến thuật, mưu mô và thủ đoạn nhất trong các nhóm quyền IP, nên dù bạn không có background về kỹ thuật, bạn vẫn sẽ thích tìm hiểu về sáng chế.

“Havana Requiem” là tiểu thuyết cuối cùng trong series này, cũng là tiểu thuyết thành công nhất về mặt giải thưởng (Harper Lee năm 2013 dành cho Legal Fiction). “Havana Requiem” xoay quanh câu chuyện Seeley trợ giúp các nhạc sĩ người Cuba chấm dứt hợp đồng license quyền tác giả đối với các nhà phát hành (nhiều trong số các nhà phát hành lại là khách hàng lớn của chính firm nơi Seeley đang làm partner). Ban đầu mọi thứ có vẻ đơn giản khi Seeley đến được Cuba (bất chấp cấm vận) và chỉ cần đi thu thập đủ chữ ký của các nhạc sĩ. Tuy nhiên, mọi chuyện đã trở nên phức tạp hơn rất nhiều xuất phát từ thể chế của Cuba, cụ thể là liên quan đến “expropriation” – tước đoạt quyền sở hữu – đối với tài sản do công dân Cuba tạo ra (đoạn này thì đọc cho vui thôi vì thường là ko nên tin người Mỹ nói về Nga và Cuba) và liên quan đến những ý đồ chính trị trong việc phổ biến các tác phẩm âm nhạc. Bạn nào đang nghiên cứu pháp luật quốc tế về IP nên đọc tác phẩm này để có thêm một case study (dù là fiction) về sự xung đột về chế độ sở hữu giữa hai quốc gia. Bạn nào đang làm law firm thì sẽ thấy một case study về giải quyết xung đột về lợi ích (clear conflicts), khi bạn muốn kiện khách hàng của chính mình !?

“The Billion Dollar Code” – Đạo diễn Robert Thalheim

Cái này thì dễ hơn nhiều vì thứ nhất nó là phim, và thứ hai là nó có luôn trên Netflix. “The Billion Dollar Code” là một series dài 4 tập của Đức – độ dài tổng cộng khoảng 4 tiếng, kể cả nếu chán thì các bạn vẫn có thể cố mà coi hết được. Nhưng chắc chắn là nó không chán đâu (8.0 imdb, không tệ hah).

Thường thì các bộ phim hay có câu “based on a true story” để câu view. Phim này thì không. Phim này chẳng “based” gì cả, mà là thuật lại hẳn một vụ án rất nổi tiếng có thật ngoài đời luôn với tên của các bên liên quan không bị thay đổi. Bộ phim kể về một dự án khởi nghiệp của hai IT geeks sống tại Berlin xoay quanh một công nghệ giúp mọi người có thể quan sát được trái đất, và sau đó đã khởi kiện một Big Tech vì cho rằng sáng chế của mình đã bị xâm phạm.

Thông điệp IP của phim này thì hơi cũ: các bạn đam mê khởi nghiệp cần nhận thức sớm về tầm quan trọng của IP và người đi trước chưa chắc sẽ là người thành công. Nghe cliche thế nhưng tình tiết trong phim rất gay cấn. Thay vì kể một lèo quá trình ra đời và phát triển của một dự án khởi nghiệp, phim chọn lối kê chuyện phi tuyến tính, lồng ghép câu chuyện khởi nghiệp kia với các đoạn mà hai nhân vật chính làm việc với luật sư ở hiện tại để chuẩn bị cho vụ kiện. Mình rất ấn tượng với các phân cảnh các nhân vật chính tập hỏi đáp trước tòa với luật sư vì dù biết là tập thôi nhưng xem còn căng thẳng hơn ở trước tòa.

Nhân tiện thì phim này kể rất chi tiết về các thứ phải chuẩn bị cho phiên tòa, lần đầu mình biết có một nghề gọi là làm coach để train cho các đương sự trước khi ra tòa liên quan đến thần thái, cử chỉ, giọng nói blah blah. Và như kiểu vẫn sợ hơi ít hàm lượng luật lá và IP, nhà làm phim dành toàn bộ tập cuối cùng để tái hiện lại diễn biến của một phiên tòa liên quan đến xâm phạm sáng chế nơi mọi người sẽ bắt gặp những khái niệm quen thuộc và được diễn giải rất logic (thay vì kiểu lòe bọn khán giả không biết gì). Kết thúc phiên tòa, phim vẫn cố làm thêm quả twist, chắc để chiều mình. Với mình thì đây là một TV series gần như hoàn hảo cả về giải trí, thông tin và chuyên môn nên mình đã recommend cho khá nhiều bạn muốn tìm hiểu về IP.

Ai biết có văn hóa phẩm nào lấy chủ đề IP nữa thì cho mình biết với nhé. Thank you!!

© 2022. Minh Hung Tao. All rights reserved.